Neno 'saratani' huhusisha magonjwa mbalimbali yanayohusiana yanayoweza kuathiri sehemu mbalimbali za mwili. Katika hali zote, saratani hutokea pale ambapo seli mwilini huanza kujigawa bila kudhibitiwa. Katika hali hii, seli nyingi hutengenezwa ambazo huathiriwa na huwa na saratani pia. Kadiri muda unavyosonga seli hizi zenye saratani huongezeka na kutengeneza mabonge magumu, yanayoitwa uvimbe. Zinaweza pia kusambaa na kuambukiza sehemu nyingine za mwili. Seli zenye saratani zinaweza kuathiri sehemu za mwili zinakosambaa, ikifanya mwili wako usifanye kazi kama ilivyo kawaida.

Baadhi ya saratani zinawaathiri zaidi watu walio na VVU. Hii ni kwa sababu mifumo imara ya kingamwili huzuia utengenezaji wa seli zisizo za kawaida. Iwapo mfumo wako wa kingamwili ni dhaifu, kwa mfano kutokana na kutopata matibabu ya kupunguza makali ya VVU, mwili wako hauwezi kujilinda vya kutosha. Kwa watu walio na VVU , kupata matibabu ya kupunguza makali ya VVU na kudumisha maisha yanayozingatia afya husaidia kujiepusha na saratani.

Kuna aina tofauti za matibabu ya saratani za aina tofauti. Matibabu hufanya kazi vizuri zaidi saratani inapobainika mapema. Unapaswa kuzungumza na mhudumu wa afya kuhusu matatizo au mabadiliko ya kiafya mwilini mwako na huduma zozote za upimaji zinazotolewa. Ukipata saratani, matibabu yanayotolewa yatategemea na pale ambapo saratani ipo, hatua ya saratani hiyo na iwapo imesambaa katika sehemu nyingine za mwili wako. Matibabu ya kawaida zaidi ya saratani ni:  

 a)upasuaji- ambapo seli zenye saratani huondolewa kupitia upasuaji

 b)tibakemikali- ambapo kemikali hulenga seli zisijigawe              

c)tiba ya miale - ambapo miale mikali ya X ray hutumika kuharibu seli zenye saratani.

Kisukari ni tatizo la muda mrefu linaloathiri jinsi mwili wako unavyofyonza sukari inayotoka kwenye chakula unachokula, iwapo una kisukari, unahitaji kufanya baadhi ya mambo ili kiwango cha sukari kiwe cha wastani, vinginevyo, kinaweza kuwa kikubwa zaidi.

Sukari (au glukosi) kwa kawaida hudhibitiwa na homoni ambayo mwili wako hutoa, inayoitwa insulini. Kuna aina mbili za kisukari. Aina ya 1, mfumo wako wa kingamwili hushambulia seli zinazotoa insulini , ili usiweze kupata insulini ya kutosha kudhibiti viwango vya sukari. Katika aina ya 2 ya kisukari, mwili wako huacha kuzalisha au kutumia insulini katika njia sahihi. Hii humaanisha viwango vyako vya sukari huwa juu zaidi. Aina zote mbili za kisukari ni hatari kwa sababu kuwa na kiwango cha juu cha sukari kwenye damu kunaweza kuathiri mfumo wako wa fahamu, moyo, macho, figo pamoja na sehemu nyingine za mwili.

Ili kupunguza uwezekano wako wa kupata kisukari:                   zingatia mtindo wa amaisha unaojali afya 

Fanya mazoezi mara kwa mara 

Kula mlo kamili                                                                             zingatia matibabu yako ya kupunguza makali ya VVU iwapo una VVU.     

dalili zinazotambulika za kisukari ni:                                                                                          a) kuhisi kiu sana                                                                                                                     b) kukojoa zaidi kuliko kawaida                                                                                               c)kuhisi uchovu zaidi                                                                                                                 d)kupungua uwezo wa kuona. Ukihisi dalili hizi unapaswa kuzungumza na mhudumu wa afya.

Ugonjwa wa moyo humaanisha mkusanyiko wa magonjwa ambayo yanaathiri moyo. Moja kati ya matatizo ya kawaida yanayoathiri moyo ni kuwa na njia nyembamba au zilizoziba za damu. Hii ni mirija inayosambaza damu mwilini mwako. Kuwa na mirija myembamba au iliyoziba husababisha shinikizo kwenye moyo wako. Mirija myembamba au iliyoziba huweza kusababisha:

a) mshtuko  wa moyo - ambapo moyo unashindwa kusukuma damu na husimama                                                                                                                                        b) kiharusi - ambapo mzunguko wa damu haufiki kwenye ubongo                                                                                         c) moyo kushindwa kufanya kazi - ambapo moyo wako unashindwa kusukuma damu kiasi cha kutosha kukidhi mahitaji ya mwili.                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        Inawezekana pia kuwa na matatizo katika misuli kwenye moyo au ishara zinazodhibiti mwendo wa mapigo yako ya moyo. Watu walio na mapigo ya moyo yasiyo ya kawaida wanaweza kuhisi mapigo kasi ya moyo na hali isiyo ya kawaida kifuani, kuwa na matatizo ya upumuaji, kuhisi kizunguzungu au kupoteza fahamu. Zungumza na mhudumu wa afya ukihisi dalili zozote kati ya hizi.

Aina nyingi za ugonjwa wa moyo zinaweza kuzuiwa au kudhibitiwa  kwa mtindo wa maisha unaozingatia afya.  Kufanya mazoezi, kuacha kuvuta sigara na kupunguza kula vyakula vyenye mafuta mengi ni baadhi ya njia bora zaidi za kuimarisha afya ya moyo na mirija yako ya damu.